DSJ Special issue 2016/17 เปิดสถิติทำไม DSJ ต้องเน้นสื่อสารประเด็นสันติภาพ

DSJ Special issue 2016/17 ทำไม DSJ ต้องเน้นสื่อสารประเด็นสันติภาพ เปิดสถิติงานการสื่อสารของโรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้ปี 2559 เผย 10 ประเด็นเด่นด้านผลงานการสื่อสาร ประเด็นสันติภาพได้อันดับ 1 เพื่อนำเสนอความรู้ใหม่ พื้นที่ใหม่ เครือข่ายใหม่ ขยายสนามสันติภาพ

สถิติการสื่อสารของ DSJ ปี 2559

ปี 2559 โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้ได้ผลิตและรายงานข่าวผ่านเว็บไซต์รวมทั้งหมด 492 ชิ้น เฉลี่ยเดือนละ 41 ชิ้น โดยแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลักๆ ได้แก่ การเขียนข่าวซึ่งมีจำนวนมากที่สุด รองลงมารายงานพิเศษ ตามด้วยข่าวแปลและสัมภาษณ์พิเศษ

แต่สิ่งที่น่าสนใจคือในจำนวนชิ้นงานทั้งหมดนั้น เป็นการนำเสนอในประเด็นสันติภาพทั้งหมด 171 ชิ้น หรือร้อยละ 34 ของชิ้นงานทั้งหมด

ประเด็นสันติภาพในที่นี้หมายรวมถึงประเด็นที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการสันติภาพหรือการพูดคุยสันติสุขโดยตรง ประเด็นความรู้สันติภาพ บทเรียนและประสบการณ์จากต่างประเทศ ทัศนะและการเคลื่อนไหวในภาคประชาสังคมและภาคประชาชนต่อกระบวนการสันติภาพ

10 ประเด็นเด่น ผลงาน DSJ

ส่วนประเด็นอื่นๆที่น่าสนใจแม้ไม่เกี่ยวข้องโดยตรง แต่ก็มีส่วนในการหนุนเสริมประเด็นสันติภาพด้วยเช่นกัน ซึ่งหากเรียงตามลำดับจำนวน 10 อันดับแรก มีดังนี้ (ดูตารางประกอบ)

อันดับ 1.ประเด็นสันติภาพ 2.ประเด็นความมั่นคง รวมถึงเหตุรุนแรงและการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่รัฐ 3.ประเด็นอัตลักษณ์ โดยรวมประเด็นการศึกษา,ภาษา,ประวัติศาสตร์,ศาสนาและวัฒนธรรมเข้าด้วยกัน 4.ประเด็นความยุติธรรมและสิทธิมนุษยชน 5.ประเด็นภาคประชาสังคม

6.ประเด็นเด็กและเยาวชน ซึ่งรวมถึงเด็กที่ได้รับผลกระทบจากเหตุรุนแรง การเยียวยา กฎหมายและการปกป้องคุ้มครอง การพัฒนาศักยภาพและองค์กรเด็ก 7.ประเด็นการสื่อสารสันติภาพ 8.ประเด็นเศรษฐกิจ อาชีพ การท่องเที่ยวและการพัฒนา 9.ประเด็นสิ่งแวดล้อม และ 10.ประเด็นผู้หญิง ซึ่งรวมถึงผลกระทบจากเหตุรุนแรง การเยียวยา การพัฒนาศักยภาพ การเคลื่อนไหวเรียกร้องต่างๆ และองค์กรผู้หญิง

ทำไมต้องเน้นประเด็นสันติภาพ

ถามว่าทำไมโรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้ต้องเน้นประเด็นสันติภาพ

ต้องยอมรับว่า ปัญหาความขัดแย้งและความรุนแรงในพื้นที่จังหวัดชายแดนใต้หรือปาตานี กำลังเข้าสู่ระยะเปลี่ยนผ่านจากความรุนแรงไปสู่สันติภาพ ซึ่งจำเป็นต้องสร้างพลังหนุนเสริมกระบวนการสันติภาพหรือการพูดคุยสันติสุขจากภาคส่วนต่างๆ โดยผ่านการสื่อสาร เพราะการสื่อสารเป็นช่องทางหนึ่งที่สามารถสร้างความหวังต่อการแก้ไขปัญหาด้วยสันติวิธีได้

ในการสื่อสารเพื่อสันติภาพ (รวมทั้งกิจกรรมพัฒนาศักยภาพการสื่อสาร การหนุนเสริมให้เกิดการสื่อสารและการขยายเครือข่าย) เป็นการขยายพื้นที่ที่ให้คนได้มาพูดคุย ถกเถียง แสดงความเห็น หรือนำเสนอเรื่องราวต่างๆในเรื่องสันติภาพได้ เป็นพื้นที่สาธารณะ เมื่อมีการสื่อสารกันมากขึ้น พื้นที่หรืออาจเรียกว่าสนามสันติภาพที่มีผู้เล่นมากขึ้นนี้ก็จะขยายกว้างมากขึ้น และหวังว่า ในทางกลับกันก็จะทำให้พื้นที่ของความรุนแรงหดแคบลง

ความรู้ใหม่ พื้นที่ใหม่ เครือข่ายใหม่ ขยายสนามสันติภาพ

ถามว่า จะทำให้พื้นที่การสื่อสารสันติภาพกว้างขึ้นได้อย่างไร สิ่งที่โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้พยายามนำเสนอมาตลอดโดยเฉพาะในช่วง 3-4 ปีที่ผ่านมา ใน 2 มิติ

มิติแรก ในด้านเนื้อหา คือจำเป็นต้องสื่อสารเรื่องราวใหม่ๆออกมา เพื่อให้เห็น “ความรู้ใหม่ ประเด็นใหม่ ข้อมูลใหม่และประสบการณ์ใหม่ๆ” ในเรื่องการจัดการความขัดแย้งและการสร้างสันติภาพ ซึ่งส่วนใหญ่ก็จะมาจากการนำเสนอประเด็นทั้งจากเวทีวิชาการ เวทีความรู้ เวทีสาธารณะต่างๆ ที่เกิดขึ้นมามากมายในช่วงที่ผ่านมา การเก็บความจากการบรรยายให้ความรู้ รวมทั้งจากการสัมภาษณ์นักวิชาการหรือนักเคลื่อนไหวเพื่อสันติภาพทั้งในและต่างประเทศ

มิติที่สองในเรื่องคน หรือผู้มีส่วนได้เสียกับการสร้างสันติภาพนั้น จำเป็นต้องสื่อสารให้เห็น “คน กลุ่มคนหรือองค์กรใหม่ๆ พื้นที่ใหม่ๆ เครือข่ายใหม่ๆ วิธีการใหม่ๆหรือนวัตกรรมใหม่ๆ” ออกมา ส่วนใหญ่เป็นการเกิดขึ้นของกลุ่มองค์กรต่างๆ โดยเฉพาะในภาคประชาสังคมรุ่นใหม่ในพื้นที่ ซึ่งมีความหลากหลายทั้งภูมิหลัง ประสบการณ์ อัตลักษณ์ หรือแนวความคิดทางอุดมการณ์ ฯลฯ ขณะเดียวกันความพยายามในการพัฒนาศักยภาพ การปรับตัวและการเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ของพวกเขาก็ก่อเกิดนวัตกรรมใหม่ๆขึ้นมาด้วย เป็นต้น เมื่อกลุ่มคนใหม่ๆหรือพื้นที่ใหม่ๆ ปรากฏตัวออกมาผ่านการสื่อสาร ก็เกิดการบอกต่อ เชื่อมต่อ กระทั่งกลายเครือข่ายที่ใหญ่ขึ้นมา

จุดเปลี่ยนในงานการสื่อสาร

หากนับตั้งแต่ก่อตั้งโรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้เมื่อเดือนธันวาคมปี 2553 เป็นต้นมา จะพบว่ามีจำเปลี่ยนสำคัญในด้านการสื่อสารเพื่อสันติภาพอยู่พอสมควร เพราะเดิมประเด็นยุทธศาสตร์หลักๆ ในการสื่อสารของโรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้คือประเด็นยุทธศาสตร์เดียวกับของศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ นั่นคือ ประเด็นกระบวนการยุติธรรม ประชาสังคมและการกระจายอำนาจ แต่เมื่อกระบวนการพูดคุยสันติภาพปรากฏขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 28 เดือนกุมภาพันธ์ 2556 ประเด็นยุทธศาสตร์ในการสื่อสารก็เปลี่ยนไปด้วย

จากการเน้นหนักในประเด็นกระบวนการยุติธรรมซึ่งรวมถึงสิทธิมนุษยชนในช่วงหลังปี 2556 เพราะพบว่าความไม่เป็นธรรมต่างๆในทางกระบวนการยุติธรรมหรือการใช้อำนาจเกิดขอบเขตทางกฎหมายมีแนวโน้มลดลง การเน้นหนักหรือปริมาณการสื่อสารประเด็นนี้ก็ลดลงแต่ก็ยังคงให้ความสำคัญอยู่

กระจายอำนาจสู่ประเด็นสันติภาพ

ในช่วงเดียวกัน การสื่อสารประเด็นกระจายอำนาจซึ่งเดิมถือเป็นช่องทางหรือทางออกหนึ่งในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งในพื้นที่และมีการขับเคลื่อนในเรื่องนี้จากภาคประชาสังคมอยู่ด้วยก็เริ่มลดลง แล้วก็เปลี่ยนไปเน้นประเด็นกระบวนการสันติภาพ เพราะเป็นประเด็นใหม่ มีการขับเคลื่อน มีกระบวนการที่ซับซ้อน มีองค์ความรู้ต่างๆที่จำเป็นต้องสื่อสารทำความเข้าใจและเป็นประเด็นใหญ่กว่าเรื่องการกระจายอำนาจ

พลังประชาสังคม พลังสันติภาพ

ขณะที่ประเด็นประชาสังคมเป็นประเด็นที่โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้นำเสนอมาอย่างต่อเนื่องกระทั่งปัจจุบัน และยิ่งเข้มข้นมากขึ้นในช่วงหลังๆ เมื่อการปรากฏตัวของกระบวนการสันติภาพทำให้เกิดการขับเคลื่อนการหนุนเสริมสันติภาพอย่างกว้างขวาง มีองค์กรใหม่ๆเกิดขึ้นจำนวนมาก ในกลุ่มต่างๆ ทั้งกลุ่มอัตลักษณ์ กลุ่มผู้หญิง กลุ่มเยาวชน หรือแม้แต่กลุ่มที่ทำงานระดับชุมชน เป็นต้น

ที่ผ่านมา ภาคประชาสังคมได้สร้างปรากฏการณ์ใหม่ๆขึ้นมาหลายอย่าง ซึ่งสะท้อนเรื่องการปรับตัวของคนในเองที่ไม่ได้จมจ่อมอยู่กับความรุนแรงและการสูญเสียอย่างเดียวอีกต่อไป ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการพัฒนาศักยภาพ การเรียนรู้เรื่องกระบวนการสันติภาพ การจัดเวทีในระดับต่างๆ การนำเสนอจุดเด่นด้านการท่องเที่ยว และงานด้านมนุษยธรรม เช่น การดูแลเด็กกำพร้า งานเยียวยา งานช่วยเหลือและฟื้นฟู เป็นต้น กระทั่ง หลายฝ่ายพูดถึงพลังการขับเคลื่อนของภาคประชาสังคมว่าจะมีส่วนสำคัญในการสร้างสันติภาพให้เกิดขึ้นในพื้นที่ได้

ขจัดหนึ่งในเงื่อนไขความขัดแย้งทางอัตลักษณ์

ในประเด็นอัตลักษณ์ โดยเฉพาะในด้านภาษา วัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้เริ่มเน้นประเด็นนี้ในช่วงเดียวกับที่เริ่มสื่อสารภาษามลายูในช่วงปี 2555 ที่เริ่มจากการจัดค่ายอบรมการเขียนข่าวให้นักเรียนโรงเรียนเอกชายสอนศาสนาอิสลามในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ กระทั่งต่อมาได้ผลิตชิ้นงานภาษามลายูเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ หนังสือพิมพ์ Sinaran ที่เน้นภาษามลายูอักษรยาวี จดหมายข่าว PATANI Mingguan ปัจจุบันกำลังเข้าสู่โหมดการสื่อสาร 3 ภาษา โดยอยู่ระหว่างพัฒนาเว็บไซต์ข่าว Sinaran News Online ที่มีทั้งภาษาไทย มลายูและอังกฤษ

ในการสื่อสารด้วยภาษามลายูได้ส่งแรงให้ภาคประชาสังคมและสังคมหลายๆองค์กรเริ่มตระหนักถึงความสำคัญของการพัฒนาภาษามลายูเพื่อการสื่อสารมากขึ้น ขณะเดียวกันยังเป็นการลดความหวาดระแวงของรัฐโดยเฉพาะฝ่ายความมั่นคงที่มีต่อภาษามลายูลดลงไปด้วย ทำให้การหยิบยกประเด็นการทำลายภาษามลายูมาใช้ในการเคลื่อนไหวโจมตีก็ลดลงไปด้วย เรียกได้ว่างานการสื่อสารภาษามลายูเป็นส่วนหนึ่งในการขจัดเงื่อนไขหนึ่งของความขัดแย้งเลยก็ว่าได้

การสื่อสารสันติภาพ

อีก 2 ประเด็นที่โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้ให้ความสำคัญคือ ประเด็นการสื่อสารสันติภาพ กับประเด็นเด็กและเยาวชน

การสื่อสารในประเด็นการสื่อสารสันติภาพ ส่วนหนึ่งดำเนินไปควบคู่กับงานขยายเครือข่ายการสื่อสารในพื้นที่ โดยเฉพาะวิทยุชุมชนและวิทยุหลักซึ่งที่ผ่านมาถือเป็นหนึ่งในสนามการสื่อสารสันติภาพที่สำคัญ แม้ว่าในช่วง 2 ปีมานี้สถานีวิทยุชุมชนถูกสั่งปิดด้วยคำสั่งคณะรักษาความมั่นคงแห่งชาติ หรือ คสช. แต่การจัดเวทีขับเคลื่อนในประเด็นนี้ก็มีอย่างต่อเนื่อง เช่น วิทยุรอมฏอน ปัจจุบันสถานีวิทยุชุมชนหลายสถานีได้กลับมาเปิดใหม่แล้ว

เด็กและเยาวชน ส่งเสียงเพื่อสันติภาพ

ประเด็นเด็กและเยาวชน เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้ให้ความสำคัญ และเริ่มสื่อสารประเด็นอย่างจริงจังตั้งแต่ในช่วงปี 2556 เป็นต้นมาเช่นกัน เนื่องจากในช่วงหลังๆมีมีเด็กได้รับผลกระทบจากสถานการณ์จำนวนมากขึ้น ไม่เพียงจากเหตุรุนแรงโดยตรงเท่านั้น เพราะมี่ทั้งเด็กที่ตายจากเหตุการณ์ ได้รับบาดเจ็บ พิการ เป็นเด็กกำพร้า ถูกพลัดพรากจากผู้อุปการะหรือคนที่รัก ผลกระทบทางด้านจิตใจ สถานศึกษา เป็นต้น ทั้งที่ พวกเขาเป็นผู้บริสุทธิ์ ไม่ใช่คู่ขัดแย้งและเป็นเป้าหมายอ่อนแอ

ปัจจุบันมีองค์กรที่ทำงานด้านเด็ก ช่วยเหลือดูแลหรืออุปการะเด็กเกิดขึ้นมากกมาย เช่นศูนย์เด็กกำพร้า โรงเรียนเด็กกำพร้า ซึ่งก็เป็นภาระหน้าที่ทั้งของรัฐและภาคประชาชน ดังนั้นการสร้างมาตรการต่างๆในการดูแลปกป้องเด็กและงานความรู้ต่างๆที่เกี่ยวข้องก็เป็นประเด็นสำคัญที่โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้ต้องสื่อสารออกมาด้วยเช่นกัน

การให้พื้นที่แก่เด็กและเยาวชนคนรุ่นใหม่ได้ส่งเสียงสันติภาพในความหมายของพวกเขาเอง รวมทั้งการอำนวยให้พวกเขาได้ออกมาส่งเสียงอันบริสุทธิ์ได้เองก็เป็นสิ่งจำเป็นมากๆซึ่งปัจจุบันเป็นเรื่องที่ง่ายมาก เพราะเราเชื่อว่า เสียงของเด็กและเยาวชนจะเป็นพลังที่จะไปถ่วงดุลความรุนแรงได้

ขณะนี้โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้กำลังจะเข้าสู่จุดเปลี่ยนที่สำคัญอีกครั้งด้วยการยกระดับเป็นสำนักข่าว 3 ภาษา Sinaran News Online ขณะเดียวกันก็ยังคงงานการอบรวมการสื่อสารไว้เป็นหนึ่งในโปรแกรมสำคัญที่ต้องทำต่อไป ในฐานะ DSJ training program ที่ต้องทำงานร่วมกับองค์กรภาคีเครือข่ายเพื่อพัฒนาและรวมกันสร้างสนามการสื่อสารสันติภาพให้กว้างขึ้น มีผู้เล่นมากขึ้น มีเรื่องราวที่ถูกหยิบขึ้นมาเล่นมากขึ้น โดยหวังว่าพื้นที่การสื่อสารความรุนก็จะหดแคบลงๆ ต่อไป

 

สรุปจำนวนและประเภทข่าวของ DSJ ปี 2559 (1 มกราคม-31 ธันวาคม 2559)

เดือน

ประเภทข่าว (ชิ้น)

รวม (ชิ้น)

ข่าว

รายงานพิเศษ

สัมภาษณ์พิเศษ

ข่าวแปล

ทัศนะ

อื่นๆ

มกราคม

24

2

6

2

 

 

34

กุมภาพันธ์

32

4

2

2

 

 

40

มีนาคม

35

2

 

 

 

 

37

เมษายน

38

1

2

2

1

1

45

พฤษภาคม

34

 

6

1

 

 

41

มิถุนายน

39

2

2

   

 

43

กรกฎาคม

35

4

2

2

1

 

44

สิงหาคม

34

5

 

3

 

 

42

กันยายน

35

3

3

3

 

1

45

ตุลาคม

37

1

 

3

 

 

41

พฤศจิกายน

25

4

2

12

 

 

43

ธันวาคม

30

3

2

2

 

 

37

รวมทั้งหมด (ชิ้น)

398

31

27

32

2

2

492

 

สรุปประเด็นข่าวที่DSJนำเสนอในปี 2559 (1 มกราคม-31 ธันวาคม 2559)

ประเด็น

ม.ค.

ก.พ.

มี.ค.

เม.ย

พ.ค.

มิ.ย.

ก.ค.

ส.ค.

ก.ย.

ต.ค.

พ.ย.

ธ.ค.

รวม

1.สันติภาพ

12

9

12

17

16

14

12

12

17

13

16

21

171

2.ความมั่นคง

3

3

8

12

8

12

17

18

17

13

9

7

129

3.อัตลักษณ์ (การศึกษา,ภาษา,ประวัติศาสตร์,ศาสนา,วัฒนธรรม)

6

20

6

5

9

3

7

12

5

3

8

4

88

4.ความยุติธรรม, สิทธิมนุษยชน

2

13

5

2

2

6

3

2

4

1

2

2

44

5.ประชาสังคม

2

3

1

 

4

2

3

3

7

6

9

9

49

6.เด็กและเยาวชน

3

 

2

3

2

3

1

 

3

4

7

5

33

7.การสื่อสาร

3

2

2

 

1

2

6

2

1

 

2

 

21

8.เศรษฐกิจ/อาชีพ/ท่องเที่ยว/การพัฒนา

2

 

2

2

2

 

5

 

 

 

 

 

13

9.สิ่งแวดล้อม

3

 

1

5

2

   

1

 

 

 

 

12

10.ผู้หญิง

1

 

3

 

 

1

 

 

 

4

1

1

11

หมายเหตุ : ข่าว/รายงานบางชิ้น อาจมีหลายประเด็น

อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง

10 อันดับข่าวใน DSJ ที่มีคนอ่านมากที่สุดในปี 2559

13 เวทีวิชาการเด่นปี 2559 ในการหนุนเสริมสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี

10 อันดับ ไดอะบล็อก ในปี 2559 เว็บไซต์ศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้

13 เวทีสาธารณะเด่น ปี 2559 ในการหนุนเสริมสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี

“มารา ปาตานี” กับกลยุทธ์การสื่อสารกับสื่อมวลชนในรอบปี 2559

"พล.ต.สิทธิ ตระกูลวงศ์" ฉายภาพการพูดคุยสันติสุขปี 59 และอนาคตสันติภาพชายแดนใต้

“น.อ.จักรพงษ์ อภิมหาธรรม” CSO คือผู้นำการเปลี่ยนแปลง นำชายแดนใต้สู่สันติภาพ

อาบูฮาฟิซ อัลฮากีม: สองปีการพูดคุยสันติภาพกับก้าวย่างเล็กๆ ที่คืบหน้า

อัศโตรา ชาบัต: พูดคุยสันติภาพเดินหน้า...แต่ยังมีเรื่องท้าทายในปี 60

“กัสตูรี มะห์โกตา” ประธาน PULO-mkp ชี้ทุกฝ่ายต้องร่วมมือหาทางออกปัญหาชายแดนใต้

“สุวรา แก้วนุ้ย” Peace Survey คือกลไกที่คู่ขัดแย้งได้ทำงานร่วมกัน เชื่อใจกัน

ประมวลหนังสือออกใหม่ปี 59 งานความรู้เพื่อสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานี