Di Manakah Wanita Selatan dalam Proses Damai ???

Proses Damai yang menjadi titik permulaan antara wakil keajaan Thai yang dipimpin oleh Setia Usaha Agong Majlis Keselamatan Negara (NSC) dan deligasi dengan wakil gerakan menentang kerajaan yang dipimpin oleh BRN telah Menandatangi Persetujuan Umum  pada 28 Feb 13. Ini telah lebih mengangkat taraf apabila pihak BRN menentut kerajaan Thai menerima 5 saranan sebelum berunding kali ke-3 yang akan berlangsung pada 13 Jun 13 di Malaysia.

Tetapi proses damai bukan hanya menjadi hal  bagi dua pihak yang berkonflik utama seperti kerajaan Thailand dengan kumpulang yang menentang kerajaan sahaja. Apabila keganasan telah menjejaskan kehidupan orang ramai dalam masyarakat sepanjang 10 tahun. Tidak kira kejadian yang mempunyai sasaran khas , peluru atau serpihan bom sesat termasuk juga kejadian yang melanggari hak asasi kemanusiaan yang berlaku selapas dua pihak mengguna kekerasan.

Apabila meninjau kepada data dari Pusat Pemantau Keadaan Selatan (DSW) PSU, Patani telah mengupulkan data dan mengulas statistic kajadian yang berlaku sejak 2004 hingga sekarang. Terdapat jumlah kejadian yang berlaku semua 13,339 kali , mengakibatkan jumlah kematian seramai 5,713   orang dan cedera 10,115 orang (1) dalam jumlah tersebut melibatkan wanita terkorban seramai 393 orang dan cedera seramai 1539 orang. Wanita bukan hanya terjejas dari segi kehidupan secara langsung sahaja kerana semua keluarga yang kehilangan semua tanggungjawab dan bebanan yang berat akan jatuh ke tangan mereka. Oleh kerana mereka adalah ibu, isteri, kakak , adik dan anak wanita bagi lelaki yang menjadi orang yang tahanan di bawah kes kemanan.

Masalah yang lebih menjadi rumit dan sulit ialah dalam suasana ketegangan dengan meningkatkan taraf rundingan damai yang jelasnya mesti adanya saranan tuntutan di atas meja rundingan. Tetapi sampai kini belum ada siapa yang bercakap tuntutan dari wanita bahawa sebagai seorang yang bertanggungjawab bebanan suami dan segala penderitaan di tengah-tengah keganasan selama 10 tahun. Apakah yang mereka alami dan apakah yang mereka mahu menentut dalam melahirkan kedamaian .  Sebagai kesimpulannya secara kasar “suara wanita sedang dilupakan”

Tetapi hari ini, dalam suasana tuntutan 5 perkara dari BRN terhadap kerajaanThai  supaya membina kekercayaan antara satu sama lain. Badan Masyarakat yang melihat kepentingan kaum wanita yang berkumpul untuk mengemukakan masalah kaum wanita dibincang secara serius. Oleh kerana masa yang lepas belum ada lagi pihak yang akan memberi keutamaan terhadap impak yang terjejas dari keganasana dengan wanita secara bersungguh-sungguh dan kini terdapat pelbagai masalah yang mesti diberi keutamaan. 

Yayasan Gabungan Budaya dengan kerjasama kumpulan Duaijai di bawah sokongan modal dari STEP mengajak rangkaian dan semua badan di wilayah sempadan selatan sama-sama berbincang dan berkongsi pandangan dalam hal suasana wanita sebagai perbincangan pertama di bawah projek STEP pada 28 May 13 di hotel CS Pattani.

Prof.Madia.Dr.Butsabong Chaijarenwattana, Yang di Pertua Projek Menyokong Keteguhan dan Mangambil Bahagian di Selatan Thai (STEP Projek) yang menaja projek ini telah mencerminkan bahasa sebelum ini masyarakat memberi kepentingan kepada kaum wanita sangat sedikit.

"Times New Roman""> 

“aktiviti agenda wanita di tiga wilayah selatan kena membei kerjasama dengan badan-badan tempatan dan mengumpul maklumat bawa ke bergerak di Bangkok supaya memahami masalah ini bahawa ia bukan masalah peringkat tempatan lagi tetapi adalah masalah di peringkat kebangsaan yang berlaku di seluruh Thailand…..jika boleh selesai di selatan maka ia boleh selesai di lain-lain juga dan proses damai yang sedang berlangsung ia belum lagi dikait dengan  masalah wanita” 

Pornpen Khonchajornkiat Pengarah Yayasan Gabungan Budaya yang bekerja dalam bidang hak asasi kemanusian dan makanisma undang-undang telah menekan masalah kaum wanita dalam masyarakat bahawa berlaku kerana malanggar ahak asasi sebagai perkara utama. Yang mana wanita yang dapat mencapai mekanisma hak asasi kemanusiaan dan undang-undang lebih sedikit daripada kaum lelaki maka mereka harus mendapat kebolehan dan keyakinan supaya mereka dapat mencapai mekanisma yang akan membantu mengurangkan masalah mereka . projek ini bertujuan supaya dapat menghapuskan sebahagian masalah wanita. Tetapi masalah utama ialah badan masyarakat , badan kerajaan dan lain-lain dalam masyakat mesti bekerjasama dalam sama-sama menyelesaikan masalah dan mencari jalan menjaga supaya masalah ini tidak berlaku lagi pada masa depan.

Badan-badan yang menyertai seminar pada kali pertama terdiri daripada badan masyarakat dalam kawasan seperti kumpulan Duaijai , Pusat Memantau Keadaan Selatan (DSW) PSU Pattani, Badan Pemulihan, Rangkaian badan Rakyat dan badan Penyelarasan  Rangkaian Badan Masyarakat dan Penyelesaian Masalah Konflik Cara Damai, Pusat Pentadbiran Wilayah Sempadan Selatan (SBPAC) , Institusi Kedamaian PSU, Hatyai, Yayasan Pusat Peguam Muslim (MAC) Pattani, Institusi Hak Asasi Kemanusian dan Pengajian Damai Universiti Mahidon, Pusat Jaminan Kesihatan Wilayah Pattani, Jaringan Masyarakat Sivil Wanita   . Badan Keamanan seperti wakil dari ISOC ke 4 bahagian depan, Pusat Kesihatan ke 15 , wakil dari badan Pembangunan Masyarakat   dan Keteguhan Manusia wilayah Pattani.

Acara perbincangan di pimpin oleh Angchana Himmina , Presiden Kumpulan Duaijai (Kumpulan Sehati) yang mempunyai pengalaman sebagai  wakil kaum wanita tiga wilayah selatan yang menyertai mesyuarat masalah wanita di Pulau Bali , Indonesia. Dalam pertemuan tersebut telah berkongsi pengalaman masalah wanita di rantau Asian Tenggara dan berpeluang untuk bertukar pengalaman dengan kaum wanita Muslim yang menggerakan masalah wanita yang berkaiatan dengan masalah terkini supaya dapat memahami  masalah wanita lebih mendalami dan luas.

Daripada angka statistic kematian dan cedera yang ahmpir 2000 orang adalah angka yang membimbangkan dan termasuk jumlah kanak-kanak yang menjadi mangsa keganasan. Kini terdapat belia umur bawahan 15 tahun telah terkorban seramai 60 orang dan cedera serama 359 orang. Kumpulan Duaijai berusaha menuntut supaya angka kanak-kanak yang menjadi mangsa keganasan mempunyai zero (0). Dengan kerjasama dalam menubuhkan kumpulan   Children Voice for Peace pada bulan Jan 2013. Walau bagaimana pun angka kanak-kanak yang menjadi mangsa masih berlaku.

Pengesyuran daripada kumpulan untuk menghentikan kecederaan kematian daripada keganasan ialah semua pihak mesti menentukan tindakan dalam melaksanakan kerja supaya melahirkan mekanisme pencegahan agar kanak-kanak tidak menjadi mangsa situasi lagi. Dan mesti menambahkan kesedaran bahawa wanita dan kanak-kanak adalah golong yang mesti mendapat lindungan bukan mangsa kejadian.

Gejala sisa yang terpendam dalam jiwa kanak-kanak yang berunca daripada keganasan yang berlaku di depan mata seperti   posttraumatic Stress disorder akan memberi impak kepada kehidupan kanak-kanak pada masa panjang. Dan juga ada gejala masyarakat yang kurang memberi keutamaan dalam keganasan yang berlaku di dalam kawasan. Maka projek ini akan mengkaji akan punca masalah dan mencari jalan penelesaian.

Wakil daripada ISOC bersama dalam berkongsi pengalaman bahawa tentera di hantar untuk melaksanakan tugas di wilayah sempadan selatan mesti lulus kursus berkenaan dengan budaya rakyat tempatan serta memahami ketiga-tiga undang istimewa seperti undang-undang tentera tahun 2457 Buza, Undang-undang Darurat dalam Keadaan Kecemasan tahun 2548 Buza , undang-undang keselamatan dalam negeri (ISA) tahun 2551 Buza dan kursus berkenaan dengan hak asasi kemanusiaan kepada tentera baru sebelum dan ketika bertugas dalam kawasan.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Jika terdapat perkara yang tidak sesuai dengan pelaksaan tugas bagi tentera melanggari peraturan rakyat boleh mengadu kepada unit tentera masing-masing.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">..................................................................................................

mso-fareast-font-family:"Times New Roman""> 

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Tukar gejala masyarakat bagi wanita

mso-fareast-font-family:"Times New Roman""> 

Gejala masyarakat yang dialami wanita sesetengah gejala adalah perkara sensitif terhadap masyarakat Melayu dan Islam. Maka ia tidak pernah dibincangkan untuk menyelesaikan masalah tersebut atau mencegah. Ini bukan hanya wanita sahaja yang menjadi mangsa yang tidak berani mengadu hal dan menentut hak mereka sebagai seorang mangsa. Tetapi bagi wanita yang bangkit menuntut hak mereka maka akan dikeritik oleh rakyat mejoriti  masyarakat. Dan dengan mengguna tindakan agama yang mengajar supaya bersabar berdiam diri terhadap apa yang berlaku tetapi tidak menentut supaya menyelesai masalah tersebut. Ia menjadi akar utama bagi masalah yang tidak pernah diselesaikan. Maka dalam seminar ada berbincang hal in.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Soalannya ialah bagaimanakah unuk lahirnya mekanisme yang tidak  melindungi pelaku kesalahan supaya di bawa kepengadilan dan melindungi mangsa.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">“Masalah pelanggaran seksual dan keganasan dalam rumah tangga” yang wanita Muslim tidak berani bersuara "Times New Roman"">

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Daripada pengalaman keadaan wanita di Negara Tenggara dalam seminar di Indonesia pada bulan yang lepas Angchana mencrita bahawa isu pelanggaran seksual adalah isu hangat yang dibentangkan dalam seminar tersebut walaupun dalam masyarakat Islam sendiri pun ada masalaha ini. Maka ingin mangajak teman-teman dari Patani atau selatan Thai yang ada masalah selaian daripada masalah keganasan lebih daripada masalah masyarakat yang tidak pernah mendapat penyelesaian seperti di Negara laian atau tidak.

Sebelum ini badan utama yang menjaga gejala masyarakat Muslim di selatan Thai ialah Ahli Jawatan Kuasa Majlis Agama Islam hampir semua adalah lelaki. Masalah yang halusi seperti masalah rogol maka tidak sesuai untuk mangadu hal kepada AJK Majlis Agama Islam. Oleh demikian masalah tidak pernah diselesaikan. Saranan ialah patut ada wanita menjadi AJK Agama Islam  untuk menerima rayuan berkenaan dengan wanita.

Sebelum ini pernah ada mekanisme di bawah Kementerian Pembangunan Masyarakat dan Keteguhan Manusia Hotline 1300 untuk mengadu hal atau memberi bimbingan masalah keganasan dalam keluarga. Selaian dari itu ada badan kerja di bawah Kementerian Pembangunan Masyarakat dan Keteguhan Manusia sperti rumah kanak-kanak dan keluarga atau pejabat Kementerian Pembangunan Masyarakat dan Keteguhan Manusia atau pusat kemajuan masyarakat di peringkat wilayah yang buka untuk memberi pertolongan dan ada kereta mobile bergerak 1300.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Selain daripada itu terdapat Jabatan Kesiahatan Jiwa ke 15 yang membuka terima rayuan berkenaan dengan masalah wanita atau telipon di number 1323 yang mana badan ini akan sediakan  pegawai Psikologi 24 jam untuk menjawab soalan dan memberi bimbingan.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Saranan Baru yang Konkrit untuk Menyelasaikan masalah apabila “Wanita Melayu Muslim di Rogol”

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">1.Mekanisme Menerima Rayuan

Wanita yang di dera atau diperkosa melalui sexual akan dipandang jahat apabila dia pergi mengadu dan merayu dan dipaksa untuk mencerita kejadian yang berlaku dengan cara terperinci. Ini adalah masalah utama yang mana wanita tidak akan pergi merayu dan memilih untuk sembunyikan masalah ini. Dan kebanyakan pejabat kerajaan yang menerima rayuan seperti balai polis kebanyakkan pegawai adalah lelaki. Ini tidak sesuai bagi wanita untuk mencerita perkara gaib yang berlaku.

Pengesyuran kepada Ahli Jawatan Kuasa (AJK) Majlis Agama Islam yang bertanggjawab utama dalam menjaga masalah Muslim dalam kawasan mesti adanya ruang yang sesuai belh menerima hal ini. Dengan membuka perkhidmatan khas menerima hal berkenaan dengan wanita untuk mengumpulkan data asas berkenaan dengan kejadian.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">2. Mekanisme Siasatan Fakta yang Berlaku mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">

Supaya berlaku adil kepada mereka yang dituduh bahawa menjadi orang melanggari hak sexual wanita mesti disiasat bahawa maklumat yang dirayu itu benar atau tidak. Dengan menyiasat tubuh badan wanita yang mesti mengguna alat-alat sains supaya mendapat maklumat yang tepat. Dan mesti soal siasat dengan jelas sebelum menahan orang yang dituduh supaya dikena hukuman.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">3. Mekanisme Mengambil Salah Pelanggar Hak  "Times New Roman"">

Syur supaya dibicarakan keselahan dengan dua proses iaitu mengikut proses undang-undang jenayah dan mesti dikenakan hukuman yang dijangkakan mengikut undang-undang Islam. Dalam hal ini mesti adanya pakar khas dan mesti ditulis sebagai akta dan dapat dikuat kuasakan.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">4. Mekanisme Pampasan Mangsa yang dilanggari Hak   "Times New Roman"">

Di antara siasatan fakta dijalankan jika wanita itu hamil mesti menghadkan kawasan anak dari suasana masyarakat yang dia tinggal oleh kerana ia boleh menambahakan lagi tekanan jiwa mangsa.

Kementerian Pembangunan dan Keteguhan Manusia ada makanisme menerima rayuan ini bergantung kepada mangsa adakah berani atau tidak untuk datang mengadu hal atau meminta bantuan daripada badan ini.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">5. Mekanisme Pencegahan "Times New Roman"">

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Sekolah "Times New Roman"">

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Guru sebagai penerima utama dalam mendengar masalah kanak-kanak dan memberi nasihat /bimbingan dalam hal yang sensitif bagi kanak-kanak. 

Mesti ubahsuai korikolum "Pendidikan seks" dalam sekolah supaya selarah dengan konteks agama, budaya yang sensitif.  

Keluarga mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">

Harus mengambil tahu dengan cepat akan masalah kanak-kanak masa kini dan memberi nasihat /bimbingankepada anak remaja.

Tetapi di semua mekanisme AJK adalah wanita supaya mudah dalam menjalankan tugas yang agak sensitif.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Masalah Pakai Hijab ketika Bekerja  "Times New Roman"">

 “adalah cara yang diskreminasikan terhadap wanita” masih menjadi masalah tetapi sedikit sahaja.  Kebanyakan melihat bahawa ini adalah pandangan bagi majikan tertentu sahaja yang tidak membuka hati luas dan tidak menghormati identiti wanita Melayu Muslim.  

Tetapi terdapat isu baru yang dibincangkan dalam seminar ini yang berkaitan dengan hijab oleh penganut agama Buza di satu kampong yang bimbang ketakutan ditengah –tengah susana orang Islam maka berhijab untuk keselamatan.

Hasil yang menjejaskan keselamatan dalam perjalanan untuk melaksanakan kerja  bagi penganut agama Buza. Menyebabkan kebanyakan wanita membebankan tanggungjawab dalam bidang ekonomi .Disebabkan hasilan utama seperti menreh getah yang harus keluar sejak awal pagi dan kebun getah terlatak jauh daripada rumah maka melahirkan ketakutan. Walau pun pihak kerajaan telah memeberi bantuan dengan menyokong kerja tambahan kepada wanita bekerja dalam kawasan tetapi belum menyeluruh. Yang jelas wanita Muslim belum lagi mendapat bantuan tersebut.

Terdapat soalan dengan bantuan pihak kerajaan dan badan masyarakat sivil bahawa adakah telah membina kekuatan kepada kaum wanita.

1. Bantuan tersebut adakah membantu masalah kepada rakyat boleh menyelesaikan masalah secara berpanjangan atau hanya meyelesaikan masalah yang ditimpa di hadepan sahaja.

2.Adakah wanita tahu atau kenal badan-badan yang memberi pertolongan dalam hal yang berkaiatan dengan masalah yang dialami atau tidak.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">3.Adakah wanita tahu jalan pilihan laian-laian dalam meyenlesaikan masalah atau tidak.  Terdapat sesetengah hal ada merujukkan kepada ajaran agama adakah rakyat rela  atau tidak. Oleh kerana sesetengah kes wanita dipaksa untuk menerima keputusan yang dirujuk dengan hokum agama sperti memaksa supaya wanita dirogol berkahwin dengan lelaki yang merogolnya.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">4. Siapakah orang yang bertanggungjawab mengajar pengetahuan berkenaan dengan hak kepada wanita.

Wanita dan Proses Kedamaian 

Wanita bagi keluarga pahlawan 16 syahid pada 13 Feb 13 mahu ruang dalam meluahkan perasaan hati terhadap akar umbi konflik mereka dengan kerajaan Thai. Tidak puas hati dengan sistem pemerintahan kerajaan sekarang. Maka wanita sedia untuk bercakap dan meluahkan apa yang dialami dan dirasainya. Tetapi bagi lelaki dalam kawasan yang mereka itu dipercayai mempunyai pandangan berlaianan dengan kerajaan. Wanita dilarang untuk bergaul dengan masyarakat luar menyebabkan wanita tidak berpeluang dan ruang bagi meluahkan perasaan kepada public.

Sesetengah wanita pula yang selalu berdepan dengan pemeriksaan kepong rumah oleh tentera pada waktu mala ini  ada hubung kait dengan keselamatan.  Pengalaman yang dapat daripada wanita di kawasan merah tersebut ialah bagai manakah mereka akan berdepanan dengan tentera yang mengepong rumah pada waktu malam tetapi yang patut bercakap lebih panjang ialah bagai manakah supaya menjaga keselamatan wanita tersebut. 

Dalam penubuhan kumpulan wanita yang mana isteri isteri mereka yang disyaki dngan kes keamanan mereka sering menjadi sasaran pihak kerajaan dan akan dipandang oleh masyarakat sebagai orang jahat. Lalu mereka tidak mendapat bantuan sedangkan suara mereka ini adalah sangat penting dalam proses kedamaian. Tetapi ditolak oleh kerajaan dan masyarakat dan letak mereka dalam ruang yang sempit dan terhad serta tidak sampai bantuan. Ini menambahkan lagi kesedihan dan mencetuskan perasaan yang “berbeza” kepada mereka.Maka lahirlah persoalan siapakah yang akan membela dan bertanggungjawab akan nyawa mereka.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Makanisme Baru yang Lahir pada Musim Proses Damai Dijalankan

Pada akhir tahun 2012 terdapat satu pelantikan sub-komiti  wanita dan menggalakan sokongan kedamaian dan keteguhan keselamatan . Pengarahnya ialah Pengarah Pejabat Kegiatan Wanita dan Keluarga  di bawah Kementerian Pembangunan dan Keteguhan Manusia  dan mempunyai wakil badan kerajaan sebagai komiti.

Sub-komiti ini bertugas sebagai mengkaji maklumat keadaan  berkenaan dengan masalah konflik  dalam kawasan. Dan menentukan cara memberi bantuan dan melindungi  serta membina kekuatan kepada wanita dalam kawasan.

Sub-komiti yang dilantukan dalam kawasan akan rang saranan sebagai polisi kepada dua AJK induk di Bangkok iaitu AJK Sokongan Pembagunan Status Wanita dan AJK Polisi dan Strategi Pembangunan Status Wanita Kebangsaan. Sub-komiti ini akan hantar semua pandangan untuk membina makanisme keselamatan kepada wanita dalam kawasan kepada dua AJK induk supaya dipertimbangkan. 

Kini AJK tersebut telah menyertai projek UNWOMEN dengan Institusi King Pipok dalam mendengar pandangan dan pengesyuran kaum wanita dalam kawasan terhadapt beberapa masalah yang telah dijalankan beberepa kali di tiga wilayah selatan. Laporan akan dilaporkan kepada dua AJK utama dan membawa kepada Jemaah Menteri supaya pengesyuran diubahsuai jadi polisi berkenaan dengan wanita dan kedamaian dan keselamatan.

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">Teguran daripada Tempatan Terhadap AJK Wanita yang dilantik dari atasan  "Times New Roman"">

AJK yang dilantik adalah orang dari luar dipercayai bahawa tidak boleh menampung masalah dalam kawasan. AJK di peringkat Negara dengan peringkat tempatan mumkin tidak tidak sepakat. Ini adalah perkara yang sukar untuk memahami perkara di bawah jika bukan makanisme dari orang tempatan untuk mencerminkan masalah dan memeri saranan dalam menyelesaikan masalah sendiri. Yang mana ia akan mendapat jawaban yang boleh menyelasaikan masaah secara berpanjangan. Tidak mahu makanisme tersebut dilantik tetapi tidak boleh malaksanakan dengan sebenar.

Keadaan Wanita Melayu Dalam Laporan CERD Menghindari darpada diskriminasi terhadap minoriti  "Times New Roman"">

"Times New Roman"">No.20 Ahli Jawatan Kuasa tersebut mempunyai kebimbangan bahawa wanita Melayu akan diskriminasi berulang kali tidak kira dalam medan politik dan masyarakat….melihat kepada keterlampauan bagi etnik keagamaan dalam sesetengah keadaan apabila mempertimbangkan saranan umum no.25 (2543) oleh AJK telah memberi penekanan kepada sekutu kerajaan supaya melaksanakan yang perlu termasuk tindakan undang-undang untuk menjaminkan pelaksanaan yang adil dan saksama dan supaya pelaksaan tidak membelah bagi terhadap wanita Melayu ini supaya selaras dengan sub-persetujuan”

Laporan Ahli Jawatan Kuasa CERD berkenaan dengan kebimbangan  terhadap Thailand jumlah purata penduduk di kawasan yang berkonflik ialah wanita Melayu adalah satu penekanan kepada kerajaan mengeluarkan tindakan terhadap jagaan dan memberi perlindungan kepada wanita.

Walau pun mengadakan pentas kali pertama bagi projek ini yang mana mengundangkan pelbagai badan dalam masyarakat untuk menukar pengalaman berkenaan dengan wanita.  Bertujuan supaya mencari jalan penyelesaian bersama sebelum di hantar kepada ahli jawatan kuasa di peringkat Negara atau sesetengah mesti menumpang makanisme di peringkat antarabangsa untuk menyakinkan bahawa masalah wanita mesti mendapat perhatian yang lebih serius. mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">

Tuntutan kepada semua pihak mengambil berat akan kepentingan wanita mesti mendapat perlindungan daripada menjadi mangsa keganasan. Dalam proses damai siapakah akan memberi jaminan bahawa hal wanita akan diperbincangkan di meja rundingan supaya hak bagi wanita mendapat perhatian dan wanita akan mengambil tempat dalam prosese rundingan damai sejak bermulanya proses ini sehingga kedamaian berlaku. "Times New Roman"">

 

mso-fareast-font-family:"Times New Roman"">

color:windowtext;text-decoration:none;text-underline:none">[1] Statistic mengsa yang terjejas daripada keganasan di wilayah sempadan selatan sejak 4 Jan 2004 hingga May 2013 dan diasingkan khas kejadian yang berlaku dengan wanita sejak 4 Jan 2004 hingga 30 April 2013. Maklumat daripada Pusat Pemantauan Keadaan Selatan (DSW) Prince of Songkhla University, Pattani. (PSU Pattani)